اصول حداقلی حقوق بشری برای دوره گذار
تعاریف
- دوره گذار: از زمان سقوط جمهوری اسلامی تا استقرار دولت منتخب مردم در جغرافیای سیاسی ایران.
- حقوق جمعی: به حقوقی گفته می‌شود که به یک گروه معین به اعتبار هویت، ویژگی‌ها یا منافع مشترکشان تعلق می‌گیرد. این حقوق می‌تواند شامل گروه‌هایی شود که بر اساس ویژگی‌های جمعی‌شان، از قبیل تعلق اتنیکی، قومی، فرهنگی، زبانی، مذهبی یا دینی، شناسایی می‌شوند، و همچنین گروه‌های سازمان‌یافته‌ای مانند اتحادیه‌های کارگری، احزاب سیاسی، تشکل‌های هویت جنسی و جنسیتی، سازمان‌های بزرگ و....
- زندانی سیاسی: شخصی است که نه به دلایل جرائم عمومی قابل انتساب و استناد در قوانین کیفری، بلکه به دلایل مختلف سیاسی، عقیدتی و مدنی، از قبیل داشتن اعتقادات دینی و مذهبی خاص، مخالفت با سیاست‌های حکومتی، فعالیت مسالمت‌آمیز سیاسی و مدنی، عضویت در احزاب و گروه‌های سیاسی یا مدنی و همکاری با احزاب مخالف حکومت مستقر، با هر اتهامی، اعم از امنیتی یا محاربه، بغی و... زندانی است.
- نهادهای انتقالی: به نهادهایی اطلاق می‌شود که به‌طور موقت مسئولیت برقراری نظم و اداره امور کشور را در دوره گذار به عهده می‌گیرند.
دیباچه
ما امضاکنندگان این سند بر این باوریم که گذار سیاسی مسالمت‌آمیز، دمکراتیک و عادلانه مستلزم رعایت اصول بنیادین حقوق بشر است. اصول حداقلی زیر به منزله پایه‌ای برای تفاهم و اجماع اولیه درخصوص حقوق بشر میان جریان‌ها و تشکل‌های سیاسی و مدنی مخالف جمهوری اسلامی برای دوره گذار پیشنهاد می‌شود. هدف از این اصول تضمین کرامت انسانی و حقوق بنیادین تمامی افراد و گروه‌ها در طول دوره گذار است.
۱. پای‌بندی بی‌قیدوشرط به مبانی حقوق بشر
روند امور در دوره گذار باید بر اساس پای‌بندی بی‌قیدوشرط به منشور بین‌المللی حقوق بشر (شامل «اعلامیه جهانی حقوق بشر»، «میثاق بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی» و «میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی») و دیگر معاهدات¹ و اعلامیه‌های بین‌المللی در زمینه حقوق بشر (به‌ویژه «کنوانسیون بین‌المللی رفع هرگونه تبعیض نژادی»، «کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان»، «کنوانسیون منع شکنجه و دیگر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز»، «کنوانسیون حقوق کودک»، «اعلامیه سازمان ملل متحد درباره حقوق بومیان»²، «اعلامیه حقوق افراد متعلق به اقلیت‌های ملی یا قومی، مذهبی و زبانی»³ و «کنوانسیون بین‌المللی حمایت از تمامی اشخاص در برابر ناپدیدسازی قهری») پیش برود.
۲. توقف فوری و ممنوعیت مجازات سلب حیات، اعم از اعدام
در دوره گذار و پس از آن باید حق حیات انسان محترم شمرده و صدور یا اجرای هرگونه حکم سلب حیات متوقف شود. مجازات اعدام باید از نظام تقنینی کشور حذف شود.
۳. آزادی زندانیان سیاسی
تمامی زندانیان سیاسی باید بی‌درنگ آزاد شوند.
هیچ‌کس نباید به دلیل دیدگاه، گرایش یا تعلق سیاسی، دینی یا عقیدتی مورد بازداشت، شکنجه یا تبعیض قرار گیرد.
۴. برابری در قانون و در برابر قانون
با به رسمیت شناختن تنوع اتنیکی، فرهنگی، زبانی، قومی و دینی جامعه ایران، تمامی افراد جامعه باید بدون هیچ‌گونه تبعیض مبتنی بر جنسیت، تعلق اتنیکی، دین، زبان، باور سیاسی، گرایش جنسی و یا خاستگاه اقتصادی و اجتماعی، از حقوق شهروندی برابر برخوردار باشند. این برابری باید علاوه بر حقوق فردی، در حقوق جمعی نیز لحاظ شود.
تمامی قوانین تبعیض‌آمیز باید حذف و قوانین جدید بر اساس منشور بین‌المللی حقوق بشر تدوین شوند.
۵. تضمین آزادی‌های مدنی و سیاسی
آزادی‌های اساسی سیاسی و مدنی، از جمله آزادی بیان، دین، عقیده و باور، اجتماعات و اعتصابات و آزادی احزاب، تشکل‌های مدنی، صنفی و سندیکایی مستقل باید تضمین و رعایت شود.
حقوق پیروان ادیان گوناگون و همچنین افراد بی‌دین باید در این دوره رعایت شود.
علاوه بر این، در دوران گذار تمامی افراد، طیف‌های سیاسی، گروه‌های اجتماعی و جوامع آزادند که به صورت مسالمت‌آمیز و با رعایت حقوق مخالفان دیدگاه‌هایشان برای هر شکلی از اشکال اداره کشور و تقسیم قدرت (اعم از غیرمتمرکز، فدرالیسم، و غیره) فعالیت کنند، بدون این‌که با هیچ‌گونه مانع یا هجمه‌ای روبه‌رو شوند.
۶. آزادی رسانه‌ها
در دوره گذار جریان آزاد اطلاعات، حق دسترسی آزاد به اطلاعات و همچنین آزادی و امنیت خبرنگاران، رسانه‌ها و فعالان حوزه اطلاع‌رسانی باید تضمین شود.
۷. تعهد به برگزاری انتخابات آزاد، عادلانه و فراگیر
نهادهای انتقالی مکلف‌اند تضمین کنند که انتخابات در هر سطحی (سراسری یا محلی)، آزاد، عادلانه، شفاف و در مهلت زمانی معقول، با حضور ناظران مستقل بین‌المللی برگزار شود. تمامی احزاب و تشکل‌ها باید از آزادی کامل برای فعالیت سیاسی در این دوره برخوردار باشند.
۸. حاکمیت مردم و روند تدوین قانون اساسی
شکل نهایی ساختار سیاسی حکومت آینده باید در فرآیند تدوین قانون اساسی دموکراتیک و فراگیر، با حضور و مشارکت نمایندگان منتخب مردم و اقشار مختلف جامعه، تعیین و به همه‌پرسی عمومی گذاشته شود. این فرآیند، ضمن رد هرگونه نظام دیکتاتوری، باید مبتنی بر اصل حاکمیت مردم و حق آنها در تعیین آزادانه سرنوشت خود باشد.
۹. مشارکت فراگیر در نهادهای دوره گذار
ساختارهای موقت حاکمیتی در دوره گذار (از جمله نهادهای اداره موقت، نهادهای مسئول برگزاری انتخابات و مجلس مؤسسان) باید مشارکت زنان، جوامع اتنیکی، اقلیت‌های دینی، اقلیت‌های جنسی و گروه‌های اجتماعی به حاشیه رانده‌شده را به تناسب جمعیت و با رعایت اصل شایسته‌سالاری تضمین کنند تا بازتاب‌دهنده تنوع و کثرت‌گرایی جامعه ایران باشند.
۱۰. جدایی دین از حکومت
در دوره گذار باید تضمین شود که دین در فرایندهای سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری، مدیریت اجرایی و امور قضایی کشور هیچ نقشی نخواهد داشت.
۱۱. استقلال نهاد قضایی
در دوره گذار باید استقلال کامل نهاد قضایی و حقوق دفاعی متهمان (از جمله منع بازداشت خودسرانه، حاکمیت اصل برائت تا اثبات جرم، حق دسترسی به وکیل مستقل و حق محاکمه عادلانه در دادگاه صالح) تضمین شود. نهادهای انتقالی موظف‌اند مبانی قانون جزایی موقت را بر پایه اصول حقوق بشر و میثاق‌های بین‌المللی تنظیم کنند تا از صدور مجازات‌های خودسرانه و نقض حقوق متهمان پیشگیری شود.
۱۲. پرهیز از انتقام‌گیری و مجازات جمعی
در دوره گذار هرگونه انتقام‌گیری یا پیگرد برپایه تعلق سیاسی یا عقیدتی و نیز مجازات جمعی ممنوع است. عدالت باید بر اساس دادرسی عادلانه و اصل مسئولیت فردی اجرا شود.
۱۳. عدالت انتقالی و پاسخگویی در موارد نقض حقوق بشر
به‌منظور رسیدگی به موارد نقض جدی حقوق بشر در دوره جمهوری اسلامی، باید سازوکارهای لازم برای کشف حقیقت، دادرسی عادلانه، جبران خسارت آسیب‌دیدگان و تضمین عدم تکرار نقض حقوق بشر برمبنای استانداردهای بین‌المللی عدالت انتقالی ایجاد شود.
عاملان و آمران جنایات حکومتی باید در برابر نهادهای صالح قضایی پاسخگو باشند.
پاورقی‌ها:
_________________________________
¹ https://www.ohchr.org/en/instruments-listingstab-1
² https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/DRIPS_Persian.pdf
- جبهه دموکراتیک ایران
- حزب تضامن دموکراتیک اهواز
- حزب چپ ایران
- حزب دموکرات آذربایجان
- حزب دموکرات کردستان ایران
- حزب دموکراسی و توسعه آذربایجان
- حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)
- حزب کمونیست کارگری ایران
- حزب کومه‌له کردستان ایران
- حزب کومه‌له زحمتکشان کردستان
- حزب مردم بلوچستان
- شورای راهبردی جمهوری‌خواهان داخل کشور
- شورای انتقال ایران
- شورای همکاری ترکمن‌صحرا
- همبستگی جمهوری‌خواهان ایران