آنا ديلي

اؤلکه نین اؤیره تیم باخانی تزه دانیشدیغی سؤزلرینده دئییب لر کی، فارسی دیل بیزیم قیرمیز خطیمیزدی. بعضی فارس _ تات، اولمایان قومیّتAna dilindä mädräsä لرین مدرسه لرینده، آنادیل لری دانیشیلیب ایسه او دیلده درس وئرمه دن، اوزگونلویون گؤستریب. بئله دانیشیق بو اؤلکه ده ایلک اؤونه دئییل بو بیتیردیمیز عصرده.  ایران آدلی اؤلکه ده، ایستر گئچمیش شاه رژیمینده اولا و ایستر اوندان سورا سی باش توتان جومهوری ده، بوتون دؤولت لرین سیاستی، اقوام اوزه رینده، دیل لرینی و اوندا تدریس اولمانی یاساق ائدیب و رسمیته تانیماماق اولوب. بو سیاستین سورولمه سینده و باشقا تبعیض لر قارشی سیندا، بو اقوام دا، اؤزه ل لیک له؛ گونئی آذربایجان تورک لرینده، مدنی چالیشمالار باش توتوب کی سونوجو، چوخ مدنی فعال لارا، زیندان، یورددان سورگون توشمک و بیر سیرا حاق لاریندان محروم اولماق اولوب. نئچه عومومی تظاهوراتلار، خالقین شیرکتیله، بو مدنی موباریزه ده، اوراجان کی ایمکانی اولوب، اوزه چیخیب. بو اعتراض لار و چالیشمالار حتّی قیرمیزی قان رنگینه ده بویانیب. نئچه ایل دیر، بو اعتراض لی سس لر، حتی ورزیشی مئیدان لارا دا چکیلیب. آنجاق ایندی، نئچه ایللر بویو، آنادیلی و اساسی تبعیض لریمیز اوزه رینده قانلی چالیشمالاردان سونرا، بیر چاغا یئتیشمیشیک کی، داها بو دوروما اساسی بس دیر، دئمک و ختم قویماق ایسته ییریک. آنا دیلیمیز بیر زاد دئییل کی هئچ تهر اونو یئره قویوب و تحمیلی دیله راضی اولاق.
 

آنجاق، بیر سیرا سؤزجوک لرین یالنیش یاپیلمالارین دا گرک آیدین لاداق. وزیر، "فارسی دیل" دن دانیشیب لار. هانسی فارسی دیل؟!!!!! اصلاً فارسی دیل واریمیز؟؟. فارس قومونون دیلی نه ایمیش؟! بو دیل کی ایندی رسمیّتی وار ندیر؟ بللنمیش بیر قونودور و ایندی ده ایزی، سندی و دانیشیغی اولوب، بیلینن بیر زاددیر، کی فارس قومونون دیلی، آدی "پهلوی" میش. گئنه کامیل بَللنمیش بیر قونودور کی بو رسمی اولان دیل، آدی، " دَری"، دیر و اصلی ده، ایندی کی افغانیستان، تاجیکیستان و خراسان بؤلگه سی نین بیر قیسمتی نین دیلی میش. دئییریک بیر پاراسی؛ نییه کی همین الآن دا بو بؤلگه لرده، دَری دیل دن سووای، "پشتون" یا "تورکجه" تکین، باشقا دیل لرده وار. و بیر سیرا دیل لرده، "سُغدی" تکین، او بؤلگه ده، زیوالا گئدیب آنجاق تاریخی ایزلری وار. بیر ایضاح دا، "ایران"، کلمه سینه گؤره وئرمه لییک. اوردا کی فردوسی یانی همین دئدیمیز خراسان بؤلگه سینین شاعیری، "ایران"ی دئییر، منظورو سیستان لا همین دئدیمیز شرقی بؤلگه لردیر کی اؤزوده، اورادا یاشاییر و هئچ ربطی ده ایندی کی ایران آدلانان بؤلگه نین، غربی و حتّی مرکزی قیسمت لرینه یوخودور. اساساً، چوخلو باشقا اؤلکه لره تای، تزه مودئرن عصرین دؤولت ـ میللت لرینین تشکیل تاپماماسیندان اؤنجه، چوخلو اؤلکه لر و یوردلار اؤزه ل لیکله بؤیوک ایمپیراطوریلر، شاه لارین سیلسیله لری نین آدلاری لا، تانینیردی و البته، ایمپیراطوری نین ایچینده، بؤلگه لرین آدی واریدی. بو قونو، عومومی دئییل آنجاق چوخ یئرلرده بئله لیک واریمیش. نئجه کی ایسلامی ایمپیراطوریلر؛ اموی، عبّاسی، عوثمانی، صفوی و ... آدیلا تانینیرلار.                  

     هر حالدا، ایندی، آتا بابا دئدیمیز سؤزون دوغرولماسینا یانی؛ زیرنانین زیرت دئدیگی یئره، یئتیشمیشیک. یانی چوخدان دیر کی بیزیم زیرنامیز بو زورلا سورولن سیاسته و تحمیل اولان دیله، اویوم چالمیر و زیرت دئییر. بو دری دیل اوزه رینده دئییلن سیاست و قیرمیز خط لر، همان فارس لاردا دئییلن، دری وری دیر ایندی بیزه. کی ایندی اونا کسدی وئرمک ایسته ییریک. البت بیزیم سؤزوموز اؤیرتیم باخانینا دئییل کی اوْ، اؤز وظیفه  سین بو اؤلکه نین رسمی قانونو اساسیندا یاپیب. بل بو اؤلکه نین، همین رسمی قانون و رسمی سیاستی له ایشیمیز وار. یانی "عدل" ایسته ییریک. حضرت علی نین دئدییی سؤز، عدل یانی هرنه یی اؤز یئرینده قرار وئرمک. بیزده ایندی بو عدله یئتیشمه یی ایسته ییریک. یانی، بو "دَری" دیل اؤز یئرینه گئدسین و " ایران" دا، اؤز ایران، سینیرلاریندا دورسون کی بیزیم حاققیمیزا و سینیریمیزا موتجاویز دیر.

یاشیل  غفاری – دکترای جامعه شناسی سیاسی