بدون دسته

تريبون دان بير ايضاح: دوكتور بابك جاوانشيرا قارشي، ميللي فعال لار سيرالاريندا اولان سايقي و سئوگي نين بير اؤرنه يي اولاراق، دوستلاردان بيريسي اونون سون موصاحيبه سيني اسگي اليفبايا چئوريب و آديني وئرمه دن، نشر اوچون تريبون سيته سينه يوللاميشدير. هم دوكتور بابك جاوانشير و هم موصاحيبه نين اليفباسيني چئورين دوستوموزدان، وئرديكلري امكلردن دولاي تشككور ائديريك. (ايضاحين سونو)Babek Cavanshir2

گئچدیگیمیز گونلرده ایران جمهورباشقانی یاردیمجیسی علی یونیسی «اؤلکه‌ده تورک یوخ، آذری‌لر تورکلشمیش فارسلاردیر» دییه بیر آچیقلاما یاپدی. بو آچیقلامایا ایران تورکلرینین یوغون (شدتلی) تپکیسی اولدو. بو لاف (سؤز) هاردان چیخدی و بو آچیقلامانی ناسیل (نئجه) دگرلندیرمک گره‌کیر؟

ایران ۱۹۲۵’ه دگین غزنه‌لی، سلجوقلو، آتابگلیکلر، ائلخانلی، تیمورلو، قاراقویونلو، آق‌قویونلو، صفوی، آفشار و قاجارلار گیبی تورک دولتلرینجه یؤنه‌تیلمیشدیر. بوگونکو مودئرن، مرکزیتچی و فارس کیملیکلی آنلاییشا صاحب اولان ایران‌’ین دوغوشو ۱۹۲۵‌’دیر. یئنه بو دولتین قورولماسیندا باشدا اینگیلیزلر اولماق اوزه‌ره باشقا باتیلی اؤلکه‌لرین ده و حتّی روسیا‌’نین دا قیسماً رولو واردیر. اینگیلیزلرین و روسلارین آنلاشماسی سونوجو ایران جوغرافیاسی تورکلره تسلیم ائدیلمک ایستنمه‌دی. بیلیرسینیز ایران جوغرافیاسی، تورکیستان جوغرافیاسی ایله تورکییه جوغرافیاسینی بیربیرینه باغلایان ان اؤنملی کؤپرودور. بو ندن‌له ده بو جوغرافیا تورکلرین الینده بولونسایدی هرحالدا باتیلیلارین استراتئژیک چیخارلاری آچیسیندان جدّی سورونلار اورتایا چیخابیلردی. بیر ده عثمانلی اوردولارینین ایران’ین قوزئی‌باتیسینا و عینی زماندا آذربایجان‌’ا دوغرو حرکتلرینی ده گؤز اؤنونده بولوندورارسانیز بو ایستر ایسته‌مز باتیلیلار اوچون تورکلره بیراخیلاجاق بیر جوغرافیا اولاراق دوشونوله‌مزدی. بو ندنله ده فرقلی بیر دولت آنلاییشینا صاحب اولان یئنی بیر ایران اولوشدورولدو بو جوغرافیادا و او تاریخدن اعتباراً مودئرن ایران’ین ساووندوغو یئنی کیملیگی اساسلاندیرماق اوچون تاریخ یازیلدی. بیر کیملیک انشاءسینا باشلانیلدی و بو کیملیک انشاءسیندا ایستر ایسته‌مز تورکلر جدّی بیر سوروندو. چونکی اؤلکه نفوسونون نسبی چوغونلوغو تورکلرین الینده‌دیر. و تورکلر ایران جوغرافیاسیندا باشقا ائتنیک عنصرلارین (حتی فارس دیللیلرین) ترسینه یؤره‌سل بیر داغیلیما صاحب دئگیلدیرلر. تام ترسینه اؤلکه‌نین هر یئرینده یاشاماقدادیرلار. بو باغلامدا، بو آنلاییشی ساوونانلار ایستر پهلوی دؤنه‌مینده ایستر ایران اسلام جمهوریتی دؤنه‌مینده اولسون، ایرانداکی تورکلری کندی (اؤز) کیملیگیندن قوپاراراق خیالی [و آذربایجان جوغرافییاسی ایله سینیرلاندیریلمیش] بیر آذری کیملیگی‌ ایله ایسته ‌دیکلری طرزده فارسلیغا پرچینله‌مک ایسته‌ییرلر. ایران’ین تورکلری کندی (اؤز) کیملیکلری آچیسیندان سورونلو بولماقدا و اونلاری بیر تورلو ائتکیسیز حالا گتیرمک اوچون آذری آدینی ویاخود آذری آدیندا ایرانی بیر کیملیگی دایاتماغا چالیشدیلار. بونونلا دا تورکلرین ایرانداکی آسیمیلاسیون سوره‌جینی یئیینلشدیره‌رک (سرعتلندیره‌رک) کندی (اؤز) چیخارلارینا یؤنه‌لیک تابلونو دگیشدیرمک ایسته‌دیلر. یونیسی‌نین آچیقلامالاری دا بو یؤنده بیر آچیقلامادیر.

خوجام یئنه یونیسی‌’نین بو آچیقلاماسیندان سونرا روحانی‌’دن مثبت ایفاده‌لر ده گلدی. بونو ناسیل (نئجه) دگرلندیریرسینیز؟

ایران‌’دا دولت بنیه‌سینده بو قونودا ایلیملی بیر بیچیمده می یوخسا رادیکال طرزده می بو سورونو چؤزه‌لیم دییه فرقلی گؤروش و یؤنتم‌لر اویغولانماقدادیر. اما روحانی‌’نین کندیسی (اؤزو) ده تورکلرله ایلگیلی اولوملو شئی‌لر سؤیله‌میش اولسا دا جمهورباشقانلیغینا گلمه‌دن اؤنجه وئردیگی سؤزلر واردی، تورک دیل قورومو‌’نون آچیلماسی گیبی اما بونلارین هیچ‌بیریسینی اویغولامادی. تورکلری ساده‌جه بیر اوی پوتانسییئلی اولاراق دگرلندیردی. یعنی بو آچیدان، بو سؤزلر بیرقاچ (بیرنئچه) خوش ایفاده‌یله ایشی گئچیشدیرمکدیر. باشقا بیر شئی دئگیل.

روسیا و ایران‌’ین آنلاشماسی اوزه‌رینه روسیا’دا فارسجا، ایران‌’دا ایسه روسجا’نین ایکینجی ائگیتیم دیلی اولاراق قبول ائدیله‌جه‌گی قونوشولور. و بو دوروم تورکلرده یوغون (شدتلی) تپکی‌لره سبب اولدو چونکی روحانی‌’نین سئچیم اؤنجه‌سی وئردیگی وعده‌لری توتمادیغینی بیلیریک. ایران'ین بو آدیمی حاقّیندا نه سؤیله‌مک ایسترسینیز؟

بیر اؤلکه‌یه یؤنه‌لیک ساغلیقلی بیر سیاست اویغولاناجاقسا، او اؤلکه‌ده‌کی بیر تاخیم دوغرولار اوزه‌ریندن حرکت ائتمک گره‌کیر. خیاللاریمیزا قاپیلاراق “بو اؤلکه‌ده تورک یوخدور!” دئمک ایشی اوچوروما گؤتورمک دئمکدیر. ایران’داکی تورکلوگو ایشین سونوندا ایران دولتی ده فارس آیدینلاری دا قبول ائتمک زوروندادیر! چونکی بو بیر گئرچکلیکدیر، بونو انکار ائده‌مزسینیز! روسجا’نین ایران‌’دا بیر ایکینجی دیل اولاراق اوخوتولماسی، دیش پولیتیکادا روسیا ایله ایران’ین ایشبیرلیگی ایله ایلگیلیدیر. اما بونون قارشیلیغیندا فارسجا’نین دا روسیا‌’نین گئنلینده بیر ایکینجی دیل اولاراق اوخوتولماسی منه گؤره ممکن دئگیل! ذاتاً بو ایکی دورومدا خوش قارشیلانماز. چونکی بو، ایران اوچون روس کولتورونون یاییلماسی دئمکدیر. اصلینده بو دا ایران دولتینین ناسیل (نئجه) بیر چیخمازدا اولدوغونو گؤسته‌ریر. بیر قونونو داها گؤز اؤنونده بولوندورماق لازیم، فارسجا قابیغینی قیراراق گلوبال دنیایا چیخماق ایسته‌ییر. اویسا کی فارسجا’نین قونومو، نفوس یوزده‌لری و ایران دیشینداکی بو دیلی قونوشان نفوسون آفغانیستان و تاجیکیستان گیبی چوخ اوج بؤلگه‌لرده یاشاماسی اصلینده فارسجانین گلوبال بیر دیل اولماسینی دا جدّی بیر بیچیمده انگلله‌ییر. فارسجا بولوندوغو ژئو-استراتئژیک قونومدان دولایی دنیایا آچیلابیله‌جک بیر دیل دئگیلدیر. اما تورکجه تام ترسیدیر. بؤیوک بیر جوغرافیا اولان تورک دنیاسیندا اولدوغو گیبی آوروپا’نین دا ایچینه قدر گیرمیش بیر دیلدیر. اؤزه‌للیکله تورکییه جمهوریتی‌’نده مودئرن دنیاداکی دوشونجه‌نین، فلسفی متن‌لرین و دگیشیک سوسیال، سیاسال آلانلارداکی کتابلارین قاوراملاری ایله بیرلیکده ترجمه ائدیلدیگی، اونلارا تورکجه قارشیلیقلار یاپیلدیغینی گؤروروک. اویسا فارسجا بو آچیدان تورکجه‌’نین چوخ گئریسینده‌دیر. فارسجا بو آچیدان گلوبال دنیایا اصلا آچیلاماز. ایرانداکی دگیشیک ائتنیک گروپلاری دا، بونون یانیندا فارس‌دیللی‌لر ده اگر گلوبال دنیایا آچیلماق ایسته‌ییرلرسه بونون یولو ساده‌جه و ساده‌جه تورکجه اؤگرنمکدن گئچر. ایران دولتی اگر گلوبال دنیایا قاتیلماق ایسته‌ییرسه تورکجه‌’نی رسمیلشدیرمه‌لیدیر.

گئنل بیر دوروم دگرلندیرمه‌سی یاپاجاق اولورساق شو آن ایران تورکلوگو سوسیال و سیاسال اولاراق نه دورومدا؟

بیلیرسینیز تورکییه’‌دن سونرا ان چوخ تورک نفوسونا صاحب اولان اؤلکه ایران‌’دیر. اؤته یاندان دنیادا ایستانبول‌’دان سونرا ان چوخ تورک نفوسا صاحب اولان ایکینجی شهر باشکنت تئهران‌’دیر. باغیمسیز تورک جمهوریتلرینین هیچ‌بیریسینده بو قدر تورک نفوسو بولونماماقدادیر. بو، ایستر ایسته‌مز تورک کیملیگینی ایران جوغرافیاسیندا قبول ائتمه‌یه‌نلر اوچون جدّی بیر سوروندور. آنجاق هر شئیه رغماً ایران’داکی تورکلوک اؤزللیکله خالق تابانی دا داخیل اولماق اوزه‌ره کندی (اؤز) دوغال کیملیگینین فرقینده‌دیر. باشقا دایاتیلمیش آدلاری و کیملیکلری کسینلیکله قبول ائتمه‌مکده‌دیر. حتّی یورت دیشیندان ادخال ائدیلن بیر تاخیم بؤلگه‌سل کیملیک آنلاییشلارینین بیله منجه ایران’داکی تورک توپلومو ایچه‌ریسینده جدّی بیر یانسیماسی یوخدور. اؤزللیکله یورت دیشیندا بؤیله گروپلار چوخدور. هرکس ده ایران’داکی تورکلرین سانکی لیدئری گیبی، سانکی سؤزجوسو گیبی قونوشمایا باشلار اما بونون توپلوم ایچه‌ریسینده بیر قارشیلیغی یوخدور. ایران’داکی تورکلر ایچه‌ریسینده هم تاریخسل بیر درینلیکدن گله‌رک هم ده ایران جوغرافیاسینین هر یئرینده یاشادیقلاری اوچون بیلینچلی بیر تورکلوک وار و بو یئیینلیکله (سرعتله) ده گوندن گونه گوجلنمکده‌دیر. ایران’داکی تورکلرین ایران‌’ین ایکی باشات سیاسی آخیمینا، رئفورمیستلره و توتوجولارا قاتیلمادیغینی، جدّی بیر قاتیلیم گؤسترمه‌دیگینی گؤروروک. بو دا نه‌یی گؤسته‌ریر؟ ایران تورکلرینین کندی (اؤز) کیملیکلرینه اولان فرقینده‌لیگی آرتماقدادیر و آرتیق ایران سیاستینده و سوسیال توخوسوندا اوچونجو بیر گوج اولاراق اورتایا چیخمایا باشلامیشلاردیر. ایران’‌ین سیاسی تابلوسونون بو اؤنملی نفوسو گؤزآردی ائده‌رک تاماملانماسی آرتیق ممکن اولمایاجاقدیر.

پکی، بوندان سونراسی اوچون ایران تورکلری‌ ایله ایلگیلی یاپیلماسی گره‌کنلر نه‌لردیر؟ هانگی سیاسی سیستئم، ایران تورکلری اوچون ان ایییسی (یاخشیسی) اولاجاقدیر؟

ایران، اؤلکه‌سینین پارچالانماماسینی ایسته‌ییرسه، ایران‌’داکی یؤنه‌تیجی‌لر و یا آیدینلار ایستر تورک اولسون ایستر باشقا کؤکندن گلسین، ایران’داکی تور‌کلرین نفوسونون بؤیوک بیر چوغونلوغونو الینده بولوندوردوغو اوچون و اؤلکه‌نین هر یئرینده یاشادیغی اوچون آرتیق ایران دولتینین فارسجا’نین یانیندا عینی ائشیت حاقلارا صاحب دوزئی‌ده تورکجه‌’نین رسمی دیل اولماسی گره‌کدیگینی قبول ائتمه‌لیلر. بوتون دوزئی‌لرده دولتین دگیشیک قدمه‌لرینده (سطحلرینده)، ائگیتیم‌ده، رادیودا، تئلئویزیون‌دا و هر آلاندا یانسیماسینی آرتیق بولماسی گره‌کیر. ایران آرتیق قبول ائتمه‌لیدیر کی تک پارچا اولاراق یولا دوام ائتمک ایسته‌ییر ایسه ایران’‌ین ایکی رسمی دیلی اولمالیدیر، تورکجه و فارسجا. طبیعی کی بونون یانیندا نفوس اورانینا ائشیت و اویغون بیر بیچیمده مجلیسده ده یانسیماسینی بولمالی و ملّی گلیرین پایلاشیمی خصوصوندا دا نفوس یوزده‌لری کسینلیکله گؤز اؤنونده بولوندورولمالیدیر.

۳۰ نیسان 2018 ملّی دولت غزئته‌سی یایین ائکیبی